اصطلاح «روانپزشکی از راه دور» (Telepsychiatry) شامل مشاوره‌های از راه دور به‌صورت بلادرنگ یا با تأخیر (یعنی هم‌زمان یا ناهم‌زمان) از طریق رسانه‌های مختلف، مانند پلتفرم‌های مجازی، تلفن، پست الکترونیکی (ایمیل) و برنامه‌های پیام‌رسان یا ارسال پیام متنی است. بااین‌حال، استفاده از ویدئوکنفرانس تعاملی بلادرنگ و تلفن، رایج‌ترین روش‌ها برای برقراری ارتباط میان ارائه‌دهندگان خدمات سلامت روان و مراجعانی است که در مکان‌های جداگانه قرار دارند.
روانپزشکی از راه دور در ابتدا با هدف پاسخ‌گویی به نیازهای سلامت روان افرادی ایجاد شد که در مناطق دورافتاده، روستایی یا صعب‌العبور زندگی می‌کردند. تلفن در سال ۱۹۰۰ اختراع شد و بیش از ۵۰ سال به‌عنوان ابزاری اساسی برای ارتباطات پزشکی مورد استفاده قرار گرفت. بااین‌حال، در سال ۱۹۵۶، در ایالت نبراسکا، از یک سیستم تلویزیونی مدار بسته دوطرفه برای اهداف پزشکی و آموزشی، با تمرکز ویژه بر روانپزشکی، استفاده شد. این رویداد هم‌زمان با انتشار نخستین گزارش‌ها درباره روانپزشکی از راه دور بود.
در سال ۱۹۵۷، با فراهم‌شدن امکان انتقال صدا در هر دو جهت، شبکه آموزشی به ایالت‌های آیووا، داکوتای شمالی و داکوتای جنوبی گسترش یافت. از سال ۱۹۵۹، انتقال هم‌زمان صدا و تصویر موجب پیشرفت در مشاوره، ارزیابی تشخیصی و حتی درمان گروهی از طریق برنامه‌های روانپزشکی از راه دور شد.
در یکی از گزارش‌ها آمده است:
«تلویزیون مدار بسته به‌عنوان ابزاری برای ارائه درمان به گروه بزرگی از مخاطبان، وارد حوزه بهداشت روان شده است. شواهد موجود نشان می‌دهد که استفاده از این نوع تلویزیون می‌تواند به توسعه روش‌های جدیدتر و مؤثرتر برای درمان بیماران مبتلا به اختلالات روانی کمک کند».
در همان زمان، الگوی «ذخیره و ارسال» (Store and Forward)، یعنی روانپزشکی ناهم‌زمان از راه دور، نیز برای آموزش روانپزشکی مورد آزمایش قرار گرفت. چهار سال بعد، ظرفیت روانپزشکی از راه دور به‌عنوان «وسیله‌ای برای گسترش خدمات سلامت روان به مناطقی که از مراکز روانپزشکی دور هستند» توصیف شد.
به‌طور مشخص، در سال ۱۹۶۱ از ویدئوکنفرانس برای اجرای روان‌درمانی گروهی برای بزرگسالان استفاده شد. در سال‌های بعد، این فناوری برای اهداف آموزشی نیز به کار گرفته شد. از سال ۱۹۶۰، دریافت خدمات سلامت روان از راه دور، از طریق تلفن یا ارتباط تصویری، امکان‌پذیر بوده است.
بیشتر کاربردهای اولیه این فناوری در پاسخ به نگرانی درباره دسترسی به بیماران ساکن مناطق روستایی شکل گرفتند؛ اما در اواخر دهه ۱۹۶۰، مراکز شهری نیز به‌سرعت این فناوری را پذیرفتند و آن را متناسب با نیازهای خاص خود به کار گرفتند.
در سال ۱۹۶۹، بیمارستان عمومی ماساچوست (Massachusetts General Hospital) در یک مرکز سلامت واقع در فرودگاه بین‌المللی لوگان، خدمات مشاوره روانپزشکی را به بزرگسالان و کودکان ارائه کرد. در دهه‌های ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰، هم‌زمان با رواج بیشتر روانپزشکی از راه دور، استفاده از آن در طیف گسترده‌ای از تعاملات تشخیصی و درمانی گسترش یافت.
در سال ۱۹۶۸، مؤسسه ملی سلامت روان (National Institute of Mental Health) هزینه راه‌اندازی نخستین سامانه انتقال رادیویی مایکروویو را تأمین کرد که امکان مشاوره مستقیم در محل حضور بیمار را فراهم می‌ساخت. دپارتمان روانپزشکی دانشگاه دارتموث این دستاورد را در اختیار یک بیمارستان وابسته در شهری کوچک قرار داد. این رابط فناورانه همچنین به پزشکان اجازه می‌داد که به‌صورت مستقل از این دستگاه استفاده کنند.
روان‌پزشکان بیمارستان عمومی ماساچوست از تلویزیون مدار بسته برای معاینه بیماران در فرودگاه مجاور استفاده کردند. در این پروژه یا مطالعه، واژه «روانپزشکی از راه دور» برای نخستین بار به کار رفت و از دوربین‌هایی با قابلیت کنترل از راه دور برای حرکت افقی، حرکت عمودی و بزرگ‌نمایی تصویر استفاده شد.
اندکی پس از آن، زمانی که دانشکده پزشکی ماونت ساینای (Mount Sinai School of Medicine) به یک کلینیک راهنمایی و مشاوره کودک در شهر نیویورک متصل شد، روانپزشکی از راه دور برای کودکان و نوجوانان نیز به کار گرفته شد.
با وجود اثربخشی اولیه و ادعاهای بعدی درباره قابلیت کاربرد و پذیرش این روش، استفاده از روانپزشکی از راه دور در دهه‌های ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ بسیار محدود بود. پیشرفت‌های فناوری در اواخر دهه ۱۹۸۰ و اوایل دهه ۱۹۹۰، که هزینه تجهیزات را کاهش دادند، همراه با افزایش حمایت سازمان‌های دولتی، موجب گسترش برنامه‌های روانپزشکی از راه دور در آمریکای شمالی و استرالیا شدند.
تا پیش از دهه ۱۹۹۰، این حوزه با سرعت نسبتاً کمی توسعه یافته بود؛ اما فناوری‌های جدید زمینه را برای رشد و پیشرفت بیشتر فراهم کردند. مهم‌ترین عامل محرک این توسعه، امکان ارائه خدمات به جوامع دورافتاده و محروم از خدمات کافی بود. در ادامه، این خدمات به سایر گروه‌های کم‌برخوردار نیز گسترش یافتند.
در اواخر دهه ۱۹۹۰، روانپزشکی از راه دور در نقاط مختلف جهان، به‌ویژه در ایالات متحده آمریکا، کانادا و استرالیا و سپس در اروپا، توسعه بیشتری پیدا کرد.
از پیشگامان روانپزشکی از راه دور در اروپا می‌توان به کشورهای اسکاندیناوی اشاره کرد که به دلیل وسعت جغرافیایی زیاد و پراکندگی جمعیت شناخته می‌شوند. بااین‌حال، تاریخچه روانپزشکی از راه دور در دانمارک، کشوری که از مناطق بسیار وسیع و کم‌جمعیت برخوردار نیست، به‌ویژه جالب توجه است. در این کشور، دلایل توسعه این روش نه فاصله‌های جغرافیایی زیاد، بلکه فاصله‌های فرهنگی بود.
در واقع، نخستین الگوی بین‌فرهنگی روانپزشکی از راه دور در اوایل قرن بیست‌ویکم در دانمارک راه‌اندازی شد. هدف اصلی این برنامه، ارزیابی و یا درمان اقلیت‌های قومی‌ای بود که تسلط محدودی بر زبان دانمارکی داشتند. این خدمات از طریق پزشکان دوزبانه، یعنی متخصصانی که به زبان مادری بیمار صحبت می‌کردند، ارائه می‌شد. به این ترتیب، نیاز به استفاده از مترجم از میان برداشته شد.
علاوه بر این، نخستین خدمت بین‌المللی روانپزشکی از راه دور در سال ۲۰۰۵ در دانمارک راه‌اندازی شد. این برنامه، کلینیک‌های دوزبانه مستقر در سوئد و گرینلند را به بیماران متعلق به اقلیت‌های قومی در دانمارک متصل می‌کرد.
پروژه‌های پیشگامانه در نهایت به تأسیس مرکز ملی روانپزشکی از راه دور در سال ۲۰۱۱ منجر شدند. امروزه، دانمارک یکی از کشورهایی است که از پیشرفته‌ترین و قانون‌مندترین نظام‌های روانپزشکی از راه دور در اتحادیه اروپا برخوردار است.
پژوهش‌های روانپزشکی از راه دور در ابتدا بر مقایسه این روش با مراقبت حضوری، به‌ویژه از نظر سهولت دسترسی به خدمات و توانایی آن در غلبه بر موانع جغرافیایی، متمرکز بودند. در دهه ۲۰۰۰، پژوهشگران و متخصصان این حوزه به‌تدریج روانپزشکی از راه دور را روشی سودمند دانستند که در عین حال، تفاوت‌هایی با مراقبت حضوری دارد.
نخستین دستورالعمل‌های روانپزشکی از راه دور در سال ۲۰۱۰ توسط انجمن آمریکایی پزشکی از راه دور (American Telemedicine Association یا ATA) منتشر شدند .
از زمان پیدایش، روانپزشکی از راه دور به غلبه بر محدودیت‌های روش‌های سنتی ارائه خدمات به جوامع دورافتاده کمک کرده است. این روش با فراهم‌کردن طیف گسترده‌ای از خدمات باکیفیت، که معمولاً فقط در مراکز تخصصی در دسترس هستند، موجب دسترسی عادلانه‌تر به خدمات سلامت روان شده و توانمندی مراجعان در مناطق دورافتاده را افزایش داده است.
همچنین، روانپزشکی از راه دور هزینه ارائه خدمات را کاهش داده است؛ زیرا در زمان و هزینه‌های رفت‌وآمد پزشکان، سایر متخصصان مراقبت‌های سلامت و مراجعان صرفه‌جویی می‌کند. در نهایت، این روش حمایت لازم را برای متخصصان سلامت روانی که در محیط‌های دورافتاده فعالیت می‌کنند، فراهم کرده است.